“Ik ben een echt groepsbeest”

Daan Schalck was van 1999 tot 2004 federaal parlementslid voor de sp-a maar verliet elf jaar geleden de politiek om aan de slag te gaan in de privésector. Eerst bij consultingbedrijf Ernst & Young en vervolgens al sinds 2009 als CEO van het Gentse Havenbedrijf. Hij legde de afgelopen zes jaar in die rol een bijzonder fraai parcours af, dat zich vertaalt in erg mooie financiële resultaten. Die zijn uiteraard belangrijk, maar hij verwijst tijdens ons gesprek toch liever naar de frisse waardenwind die hij door de organisatie liet waaien, en die sterk gebaseerd is op het stimuleren van het talent van de medewerkers. Schalck laat zich kennen als een bijzonder enthousiaste man met een zeer brede belangstelling.

“Ik heb nu eenmaal een drive om te pionieren”
, laat hij zich daarbij ontvallen.  Dat hij zich in de privésector een stuk beter in zijn vel voelt dan in de politiek komt ook herhaaldelijk aan bod. “In een bedrijf zijn er veel meer mogelijkheden om een gezamenlijk doel te definiëren en daar als team naar toe te werken.”




Na het verschijnen van zijn boeken ‘Sterke Verhalen, Sterke Leiders’ en ‘RAAK!’ deed Raf Stevens vele interviews met leiders. Alle verhalen staan op www.rafstevens.be en op de blog www.watisjouwverhaal.be.

Meer info

Havenbedrijf is kloppend hart van Oost-Vlaamse economie

Met 60.000 rechtstreekse en onrechtstreekse arbeidsplaatsen, of 12,8% van de tewerkstelling in Oost-Vlaanderen, is de Gentse haven onmiskenbaar een motor van onze welvaart. Niet alleen voor Gent zelf, maar voor de hele provincie. De toegevoegde waardecreatie bedraagt 6,3 miljard euro, of 15,5 % van de totale toegevoegde waarde voor Oost-Vlaanderen. Ook de helft van de Oost-Vlaamse export verloopt via de haven van Gent. Daar zal het niet bij blijven, want onder meer door relevante investeringen in infrastructuur zullen de havenactiviteiten in de toekomst blijven groeien. “We hebben die mooie cijfers onder meer te danken aan de goede resultaten van sterkhouders zoals ArcelorMittal, Eurosilo en Volvo Cars”, zegt Daan Schalck.

Groepsgevoel ontbreekt in de politiek

Het typeert de havenbaas dat hij meteen verwijst naar de verdiensten van de bedrijven waarvoor zijn organisatie in feite een dienende rol speelt. “Ik kijk inderdaad graag naar het globale plaatje”, zegt hij. “

Het moet onderhand toch duidelijk zijn dat zoveel mogelijk samenwerken een must is. Dat is ook de reden waarom ik me veel beter in mijn vel voel in de bedrijfswereld dan in de politiek.
Dat is eigenlijk toch wel een wespennest, met heel veel passanten, waarin het een beetje ieder voor zich is. Dat leidt soms tot een machtsstrijd waarin het individu belangrijker is dan het collectief en waarin al eens de kleine kantjes van mensen naar boven komen. En dat strookt eigenlijk niet met de waarden waar ik voor sta. Het groepsgevoel dat voor mij van wezenlijk belang is om goed te functioneren, ontbreekt in de politiek. Alles is er altijd ondergeschikt aan de volgende verkiezingen, zodat het erg moeilijk is om een strategie op lange termijn te ontwikkelen. Dat leidt dan tot de zogenaamde steekvlampolitiek. De bedrijfswereld zit toch heel anders in elkaar. Samen met een team kan je daar een visie ontwikkelen en veel meer proactief werken dan reactief. En als leidinggevende heb je meer macht om de organisatie te sturen in de richting van die je met een kompasnaald hebt uitgezet.” Een ander belangrijk verschil zit hem in de communicatie. “In de politiek is alles ook heel zichtbaar en ben je verplicht dagelijks op de politieke bühne te spelen, terwijl je in een onderneming de communicatie veel beter zelf in handen kan houden. De politiek weet nochtans hoe belangrijk het is om niet alles voor de ogen van de camera’s te laten gebeuren want voor belangrijke akkoorden proberen politici ook in discretie te werken. Hoe dan ook is het speelveld waarop je je als leidinggevende in de bedrijfswereld beweegt kleiner, maar eigenlijk is de impact veel groter. In de politiek moet je immers 80% van je tijd en energie steken in verkozen geraken om dan slechts 20% over te houden voor het inhoudelijke. In het bedrijfsleven gaat de drive die je kan vergelijken met stemmen winnen, naar het overtuigen van klanten en het realiseren van meerwaarde en dat komt dan ten goede aan het gezamenlijke project in plaats van aan één persoon.”

Andere cultuur

De uitdaging waar Daan Schalck voor stond toen hij als CEO van het Havenbedrijf aantrad was niet min. “Ik kwam terecht in een bedrijf waarvan ik wist dat 25% van de medewerkers binnen de vijf jaar met pensioen zouden gaan en 60% binnen de tien jaar. Het is zeker niet mijn bedoeling verwijten te maken aan mijn voorgangers, want elke leidinggevende leidt natuurlijk een bedrijf in een bepaalde context en in een bepaalde tijdsgeest. Maar het was duidelijk dat we in het havenbedrijf nood hadden aan een andere cultuur, die beter is aangepast aan de snel veranderende wereld van vandaag.

Ik wilde sterk inzetten op een waardengedreven cultuur.
Zonder mijzelf op de borst te kloppen, meen ik te mogen zeggen daar zeer goed in geslaagd te zijn. Ik heb bijvoorbeeld meteen een alcoholverbod uitgevaardigd op het werk. Er is niets mis met een sterk collegialiteitsgevoel , integendeel zelfs, maar verjaardagen van collega’s vieren met alcohol op het werk kan gewoon niet. Ik heb ook het aantal leidinggevenden snel teruggebracht van 45 naar 15.”  Daan Schalk paste dus in de praktijk bij zijn organisatie met 145 medewerkers meteen de principes toe van het “nieuwe leiderschap” met zo min mogelijk tussenlagen. En dat is duidelijk een trend. Alleen al in Nederland gingen vorig jaar volgens het vakblad Intermediair 30.000 managementbanen in rook op. En het ziet er niet naar uit dat dit snel zal veranderen. Organisaties van de toekomst zullen volgens diverse deskundigen managementlagen blijven schrappen en het zelfs helemaal zonder managers doen. De Amerikaanse online schoenen- en modewinkel Zappos is al volledig overgestapt op een structuur van zelfmanagement en heeft alle managementfuncties opgegeven. Niet alleen auto’s worden zelfrijdend, ook organisaties worden meer en meer zelfsturend. De Deense ondernemers Jacob Botter en Lars Kolind maken furore met hun boek Unboss, een pleidooi voor organisaties zonder bazen.  Al is het natuurlijk zo dat ook in een dergelijke organisatie altijd mensen moeten opstaan die in de projecten waar zij verantwoordelijk voor zijn het voortouw moeten nemen om knopen door te hakken.

Pionieren

“Precies het stimuleren van medewerkers om meer uit hun talenten te halen en om zelf verantwoordelijkheid op te nemen beschouw ik als één van de belangrijkste opdrachten van een moderne leidinggevende”, geeft Daan Schalck aan. “Maar dat kan gemakkelijker in een vlakke organisatie dan met een Mexicaans leger”. “Leidinggeven is voor mij ook duidelijke grenzen aangeven en tegelijk medewerkers enorm veel ruimte geven om hun werk zelf te organiseren en verantwoordelijkheid te nemen.” Daan Schalk is daar bij het Gentse havenbedrijf bijzonder goed in geslaagd. Zo is flexwerk er al vrij lang een realiteit en de evaluatiegesprekken zijn er al twee jaar geleden  afgeschaft, lang voor bedrijven als onder meer Van de Velde daar in de zomer van 2015 het nieuws mee haalden. Dat de bedrijfscultuur die het voormalige parlementslid in zijn organisatie heeft kunnen integreren, sterk doet denken aan de “nieuwe werken”-aanpak van Frank Van Massenhove, die al meermaals uitvoerig aandacht heeft gekregen, is geen toeval. “Ik heb op het kabinet van de Gentse burgemeester Daniel Termont, die toen schepen van economie en van de haven was, zes jaar intensief met Frank samengewerkt. Het spreekt voor zich dat op die manier niet alleen een goede band ontstaat, maar dat de vele gesprekken die we hebben gevoerd ook hun weerslag hebben gekregen in mijn manier van leidinggeven, die inderdaad goed te vergelijken is met de manier waarop Frank de FOD Sociale Zekerheid leidt.

Ik heb altijd een enorme drive gehad om te pionieren en om uitdagingen aan te gaan.
In een cultuur zoals die bij deze organisatie bestond toch beginnen met flexwerk, was toch wel een uitdaging, maar als je een organisatie een andere richting kan doen inslaan, geeft dat enorm veel voldoening. Toch is met waarden bezig zijn, nooit af. Dat is een “ongoing” proces, een samenvoeging van veel kleine dingen. Het gaat van elkaar bij de voornaam noemen tot het samen naar de Gentse zesdaagse gaan. Zo organiseren we ook teambuildings met een originele insteek.
We hebben de medewerkers bijvoorbeeld eens onder leiding van Dirk Brossez zelf instrumenten laten maken.

Boekenwurm

Dat Daan Schalck componist Dirk Brossez inschakelde, hoeft ook weer niet te verbazen. Hij is immers ook voorzitter van het bekende koor Collegium Vocale, bestuurder van het Bijloke Muziekcentrum en hij heeft een lesopdracht aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Gent. “Hokjesdenken is bijzonder beperkend”, zegt hij. “Ik kan me daar ook aan storen, want, ik vind het dus, zoals al gezegd, bijzonder belangrijk om naar het ruimere plaatje te kijken. Ik ben ervan overtuigd dat leidinggevenden een zo breed mogelijke interesse moeten hebben, want je kan eigenlijk van alles bepaalde zaken opsteken die je mits wat creativiteit ook voor je eigen organisatie kan gebruiken.

Ik ben ook een fervente lezer. Naast vak- en managementliteratuur lees ik zeker vijfentwintig romans per jaar.
Boeken die genomineerd zijn voor de Gouden Uil en voor de AKO Literatuurprijs lees ik allemaal. Ik breng nogal wat uren door in een vliegtuig, maar met een goed boek in de hand is dat eigenlijk best wel prettig. Boeken liggen me sowieso na aan het hart, omdat ze verhalen vertellen, omdat ze de fantasie van creatieve en scheppende geesten tonen en omdat ze altijd je blik verruimen. Eén van mijn absolute lievelingsboeken is bijvoorbeeld Butcher’s Crossing van John Williams. Het is een roman over het verlangen naar een intens leven, en het verlies van onschuld. Een verhaal dat diep graaft in de menselijke ziel en dat speelt in het Amerika van het einde van de jaren 1800. Het gaat over de jonge Will Andrews die stopt met zijn opleiding aan Harvard en op zoek gaat naar avontuur, naar het echte Amerika. Als hij na een lange reis aankomt in het godvergeten dorp Butcher’s Crossing in Kansas neemt hij een ingrijpend besluit: hij gaat mee op wat een van de laatste grote jachten op de bizon zal zijn, een dier dat vrijwel uitgeroeid is door de handel in huiden.” De passie voor literatuur, die zich vertaalt in de individuele bezigheid van het lezen, en reizen zijn de enige activiteiten die Daan Schalck losmaken van het groepsgevoel dat hij zo sterk koestert.  “Dat zit gewoon in mijn persoonlijkheid”, blikt hij op zijn jeugd terug. “Ik ging als kleine jongen bijvoorbeeld graag een uur vroeger naar school en bleef er gewoon twee uur langer om samen met de andere kinderen te kunnen spelen. Ik beleefde ook altijd enorm veel plezier aan het schooltoneel. Dat is ook iets waar je in een groep aan werkt en dat dan bij de première en de andere voorstellingen culmineert in iets waar je als lid van die groep enorm veel genoegen aan beleeft.”

Engagement

Al op heel jonge leeftijd wist Schalck ook dat hij op een bepaalde manier maatschappelijk engagement wilde opnemen, hoewel hij toen natuurlijk nog niet kon bevroeden hoe zich dat in zijn beroepscarrière zou vertalen. Daarin heeft ook het toeval een belangrijke rol gespeeld. “Ik heb mijn burgerdienst gedaan in een buurthuis waar ik administratieve ondersteuning bood. Daniel Termont was daar de voorzitter van en uiteindelijk ben ik door de ontmoeting met hem in de politiek terechtgekomen.

Ik ben ervan overtuigd dat carrières altijd te maken hebben met de verhalen van de mensen die je op je pad tegenkomt.
Ontmoetingen met mensen zijn veel belangrijker dan kiezen voor bepaalde functies. Maar in de periode dat ik parlementslid ben geweest, kreeg ik toch het gevoel dat het engagement dat ik voor ogen had toch niet helemaal kon waarmaken. Om voldoening en welbehagen te vinden in je carrière, moet je jezelf blijven. Af en toe voor de spiegel staan en wat aan introspectie doen is belangrijk. Mensen die omwille van reputatie of voor het geld  in een job blijven hangen, worden op den duur zeker ongelukkig. In het Gentse Havenbedrijf voel ik me wel als een vis in het water en kan ik via het invoeren van een waardencultuur, en via concrete toekomstplannen, onder andere door de samenwerking met de haven van Terneuzen, dat engagement wel waarmaken. Mijn job hier betekent immers dat ik een bijdrage kan leveren aan een gezonde economie en aan veel tewerkstelling. Mensen aan werk helpen waar ze plezier in vinden geeft me echt voldoening en geeft me ook het gevoel dat ik mijn engagement ten volle waar kan maken.”

Blijven genieten van hetzelfde verhaal

Gezien zijn open geest, zijn aandacht voor de verhalen van mensen, zijn brede interesse voor cultuur in het algemeen en voor boeken in het bijzonder hoeft het geen verwondering te wekken dat Daan Schalck ook een aanhanger is van storytelling. “Dat spreekt eigenlijk bijna voor zich”, zegt hij daarover. “Want

met verhalen kan je echt verbinding maken met mensen 
. Presentaties over onze organisatie hang ik altijd op aan het verhaal dat de Gentse haven wezenlijk deel uitmaakt van het Gentse DNA, net zoals de Gentse feesten en de Buffalo’s. De kern van het verhaal is altijd hetzelfde, maar ik pas het altijd aan op een manier die rekening houdt met mijn doelpubliek. Op die manier wordt het ook nooit saai en kan ik er zelf van blijven genieten. Vergelijk het met een violist die voor de duizendste keer de “Bolero” van Ravel moet spelen. Die doet dat ook nog altijd met volle passie en overtuiging. Dat probeer ik over te brengen in mijn verhaal. En in het waardenverhaal dat ik over onze organisatie intern en extern probeer uit te dragen, zijn ook mijn eigen waarden weerspiegeld. Het is dé manier om iedereen mee te krijgen.”



OVER RAF STEVENS

Raf Stevens (46) heeft ruim twintig jaar ervaring in communicatie. Sinds twaalf jaar is hij zelfstandig actief in business storytelling. Raf ondersteunde al tal van bedrijven en organisaties in het vertalen van strategie- en verandertrajecten naar sterke verhalen. Hij begeleidt ook managers in het succesvol inzetten van hun persoonlijke verhaal. Raf is ook de host van de Story Club podcast, een interviewprogramma over storytelling, communicatie en leiderschap.

Maak kennis

Geef een reactie